Στη σημερινή οικονομία, η οποία μεταβάλλεται συνεχώς, η παραδοσιακή εργασία από τις 9:00 έως τις 17:00 δεν αποτελεί πλέον τη μόνη —ούτε καν την πιο επιθυμητή— επιλογή για πολλούς ανθρώπους. Με την άνοδο της επιχειρηματικότητας και τις επιλογές εργασίας σε προσωρινές και περιστασιακές θέσεις (gig jobs), όλο και περισσότεροι άνθρωποι επιλέγουν ευέλικτες, αυτοδιαχειριζόμενες καριέρες. Για τους γονείς, αυτή η αλλαγή φέρνει πολλές ευκαιρίες και προκλήσεις. Ο συνδυασμός των επαγγελματικών απαιτήσεων ή των πολλαπλών εργασιών με αμοιβή με την ανατροφή των παιδιών απαιτεί μια μοναδική προσέγγιση στη διαχείριση του χρόνου, της ψυχικής υγείας και της οικονομικής σταθερότητας.
Βασιζόμενοι στους επιχειρηματίες και τους εργαζόμενους στον τομέα των εφήμερων εργασιών
Το επιχειρηματικό πνεύμα βρίσκεται σε άνοδο σε όλο τον κόσμο, ωθούμενο από τις ψηφιακές τεχνολογίες, τις δυνατότητες τηλεργασίας και την αλλαγή των εργασιακών αξιών. Η πανδημία του COVID-19 άλλαξε περαιτέρω το εργασιακό τοπίο, αυξάνοντας τη ζήτηση σε τομείς όπως η παράδοση φαγητού και οι ελεύθερες επαγγελματικές εργασίες στο διαδίκτυο, ενώ άλλοι τομείς υπέστησαν σοβαρές διαταραχές. Καθώς οι απολύσεις και η οικονομική αβεβαιότητα εξαπλώνονταν, πολλοί στράφηκαν προς τις «gig» εργασίες, γεγονός που αποκάλυψε σοβαρές ελλείψεις στην προστασία των εργαζομένων, στην πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και στην εισοδηματική ασφάλεια.
Οι πλατφόρμες της οικονομίας των μικροεργασιών, όπως οι Wolt, Glovo, Uber, Airbnb και Upwork, καθώς και άλλες παρόμοιες, προσφέρουν ευελιξία, αυτονομία και επιπλέον εισόδημα. Για τους γονείς, αυτό το μοντέλο εργασίας μπορεί να είναι ιδιαίτερα ελκυστικό, καθώς τους επιτρέπει να είναι παρόντες για τα παιδιά τους, να αποφεύγουν τα αυστηρά ωράρια γραφείου και να προσαρμόζουν την εργασία τους στην οικογενειακή ζωή.
Η εμπειρία της μητρότητας συχνά ωθεί τις γυναίκες προς την επιχειρηματικότητα, καθώς αυτή προσφέρει ευελιξία στον συνδυασμό της φροντίδας των παιδιών με τους επαγγελματικούς στόχους. Η επιχειρηματικότητα τους προσφέρει αυτονομία, την ευκαιρία να ασχοληθούν με έργα που έχουν νόημα και την ελευθερία να δημιουργήσουν ένα εργασιακό περιβάλλον προσαρμοσμένο στις ανάγκες της οικογένειας. Αυτές οι πρωτοβουλίες συχνά πηγάζουν από την προσωπική εμπειρία και αντανακλούν ανθεκτικότητα και καινοτομία. Και οι πατέρες αποφασίζουν όλο και πιο συχνά να ασχοληθούν με την επιχειρηματικότητα, προκειμένου να επιτύχουν καλύτερη ισορροπία μεταξύ εργασίας και οικογένειας και να συμμετέχουν πιο ενεργά στη ζωή των παιδιών τους. Κάποιοι επιθυμούν να δημιουργήσουν, μέσω της εργασίας τους, μια διαρκή κληρονομιά που να συνάδει με τις αξίες τους.
Ωστόσο, αυτά τα πλεονεκτήματα συνοδεύονται από μια σειρά προκλήσεων. Εδώ θα αναφερθούμε σε μερικές από αυτές.
Διπλός ρόλος: επιχειρηματίας και ελεύθερος επαγγελματίας, καθώς και γονείς
Η διαχείριση μιας επιχείρησης ή μιας εργασίας «gig» παράλληλα με τη μητρότητα απαιτεί συνεχή εξισορρόπηση. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές εργασίες, που έχουν σαφέστερα όρια και ενσωματωμένο σύστημα υποστήριξης, η αυτοαπασχόληση συχνά συνεπάγεται απρόβλεπτο ωράριο, μεταβλητά έσοδα και περιορισμένη πρόσβαση σε παροχές όπως η αμειβόμενη άδεια, η αναρρωτική άδεια ή η ιατρική ασφάλιση. Αν και η νομική αναγνώριση των επιχειρηματιών διαφέρει από χώρα σε χώρα, πολλά προβλήματα παραμένουν τα ίδια. Πολλοί εργαζόμενοι σε περιστασιακές εργασίες και γονείς-επιχειρηματίες παραμένουν ανεπαρκώς αναγνωρισμένοι και χωρίς τη νομική προστασία που απολαμβάνουν οι παραδοσιακά απασχολούμενοι.
Διαχείριση χρόνου και ευελιξία
Η ευελιξία αναφέρεται συχνά ως βασικό πλεονέκτημα της αυτοαπασχόλησης, αλλά απαιτεί εξαιρετικές δεξιότητες διαχείρισης του χρόνου. Οι επιχειρηματίες και οι εργαζόμενοι σε περιστασιακές εργασίες πρέπει να συντονίζουν τις συναντήσεις, τις προθεσμίες και την ανάπτυξη της επιχείρησής τους με τις γονικές υποχρεώσεις. Αυτό συχνά οδηγεί στην εξάλειψη των ορίων μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, γεγονός που αυξάνει περαιτέρω το άγχος. Για πολλές μητέρες, η εργασία από το σπίτι σημαίνει επίσης την ταυτόχρονη εκτέλεση πολλαπλών καθηκόντων — την προετοιμασία γευμάτων, το πλύσιμο ρούχων και τη διαχείριση του νοικοκυριού — ενώ προσπαθούν να παραμείνουν επικεντρωμένες στους επαγγελματικούς τους στόχους. Αυτό το διπλό βάρος μπορεί να μειώσει την παραγωγικότητα και να αυξήσει την ψυχική κόπωση.
Έλλειψη εργασιακών δικαιωμάτων και προστασίας
Ένα ακόμη μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι γονείς-επιχειρηματίες και οι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες gig είναι η έλλειψη βασικών εργασιακών δικαιωμάτων και προστασίας. Χωρίς το καθεστώς του μισθωτού, συχνά αποκλείονται από το δικαίωμα στην αμειβόμενη γονική άδεια, την ιατρική ασφάλιση, το επίδομα ανεργίας και τη νομική προστασία από αδικαιολόγητες πρακτικές.
Αυτό πλήττει ιδιαίτερα τους γονείς. Η έλλειψη αμειβόμενης γονικής άδειας αναγκάζει πολλούς να επιλέξουν μεταξύ οικονομικής ασφάλειας και χρόνου με το νεογέννητο. Χωρίς άδεια ασθενείας, οι γονείς συχνά αναγκάζονται να εργάζονται ακόμη και όταν είναι άρρωστοι ή να φροντίζουν οι ίδιοι τα άρρωστα παιδιά τους, γεγονός που θέτει σε κίνδυνο τόσο την υγεία όσο και το εισόδημά τους. Αυτές οι συνθήκες επιβάλλουν στα άτομα την ευθύνη να διαχειρίζονται οι ίδιοι τον κίνδυνο, χωρίς το δίχτυ ασφαλείας που προσφέρει η παραδοσιακή απασχόληση.
Όλα αυτά υποδηλώνουν την επείγουσα ανάγκη για μεταρρύθμιση της πολιτικής, η οποία θα επεκτείνει την προστασία και τις παροχές στους μη παραδοσιακούς εργαζόμενους — επιτρέποντας στους εργαζόμενους του «gig economy» και στους γονείς-επιχειρηματίες να εργάζονται με ασφάλεια, ενώ φροντίζουν τις οικογένειές τους.
Χρηματοοικονομική σταθερότητα και αβεβαιότητα
Σε αντίθεση με τους μισθωτούς με σταθερό μισθό, οι επιχειρηματίες και οι εργαζόμενοι σε περιστασιακές εργασίες (gig workers) αντιμετωπίζουν σημαντική διακύμανση στα έσοδά τους. Οι πελάτες έρχονται και φεύγουν, τα έργα μπορεί να είναι εποχιακά, ενώ οι πληρωμές είναι συχνά ακανόνιστες. Η οικονομική αβεβαιότητα επηρεάζει βαθιά τους γονείς, εντείνοντας το άγχος και επηρεάζοντας αρνητικά την ψυχική τους υγεία. Η οικονομική αστάθεια προκαλεί συνεχή ανησυχία για την κάλυψη βασικών αναγκών, όπως η στέγαση, η διατροφή και η φροντίδα των παιδιών. Αυτή η αβεβαιότητα υπονομεύει το αίσθημα ασφάλειας και ελέγχου, συμβάλλοντας στο άγχος, την κατάθλιψη και την εξάντληση. Για ορισμένους, αυτό οδηγεί σε χρόνια ψυχική κόπωση και αίσθημα ανεπάρκειας. Η μακροχρόνια έκθεση σε τέτοιο άγχος επηρεάζει όχι μόνο την ευημερία των γονέων, αλλά και το συναισθηματικό κλίμα και τη σταθερότητα ολόκληρης της οικογένειας.
Ψυχική υγεία και φροντίδα του εαυτού
Η πίεση να πετύχει κανείς επαγγελματικά και ταυτόχρονα να είναι προσεκτικός και συναισθηματικά παρών ως γονιός είναι τεράστια. Πολλοί εργαζόμενοι στον κλάδο των gig και επιχειρηματίες αναφέρουν ένα αίσθημα απομόνωσης και αδικίας, καθώς προσπαθούν να ανταποκριθούν τόσο στις επαγγελματικές όσο και στις γονικές απαιτήσεις. Αυτό το συναισθηματικό βάρος μπορεί να οδηγήσει σε επαγγελματική εξουθένωση και μακροχρόνιες ψυχικές επιπτώσεις.
Υπάρχει μεγάλη ανάγκη για στήριξη και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις
Ένα ισχυρό σύστημα υποστήριξης είναι ζωτικής σημασίας για τους γονείς-επιχειρηματίες, καθώς τους βοηθά να αντιμετωπίσουν τη διπλή πίεση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και της γονικής μέριμνας. Είτε πρόκειται για συναισθηματική υποστήριξη, πρακτική βοήθεια στη φροντίδα των παιδιών ή επαγγελματική καθοδήγηση, η υποστήριξη μειώνει το αίσθημα απομόνωσης και προλαμβάνει την επαγγελματική εξουθένωση. Η οικογένεια, οι φίλοι και οι πόροι της κοινότητας μπορούν να προσφέρουν την απαραίτητη ανακούφιση κατά τη διάρκεια περιόδων άγχους και απρόβλεπτων προκλήσεων. Ιδιαίτερα πολύτιμες είναι οι προσιτές υπηρεσίες φύλαξης παιδιών και οι ευέλικτοι χώροι εργασίας. Οι ομάδες υποστήριξης και οι διαδικτυακές κοινότητες προσφέρουν επίσης ανταλλαγή εμπειριών, πρακτικές συμβουλές και κίνητρα. Χωρίς υποστήριξη, οι γονείς-επιχειρηματίες συχνά αντιμετωπίζουν μόνοι τους αβάσταχτες υποχρεώσεις. Με την υποστήριξη, γίνονται πιο ανθεκτικοί, διαχειρίζονται καλύτερα τον χρόνο τους και αισθάνονται ενδυναμωμένοι να αναπτύξουν την επιχείρησή τους ενώ φροντίζουν την οικογένειά τους.
Η υπεράσπιση και η ευαισθητοποίηση σχετικά με τις ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γονείς-επιχειρηματίες και οι εργαζόμενοι στον τομέα των μικροεργασιών μπορεί να συμβάλει στην προώθηση των απαραίτητων νομοθετικών μεταρρυθμίσεων. Προκειμένου να προστατευθούν οι εργαζόμενοι της οικονομίας των μικροεργασιών και οι γονείς-επιχειρηματίες στο σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον, η νομοθεσία πρέπει να εκσυγχρονιστεί και να αναγνωρίσει τις μη παραδοσιακές μορφές εργασίας. Οι βασικές μεταρρυθμίσεις περιλαμβάνουν την επέκταση της κοινωνικής προστασίας — όπως η ιατρική ασφάλιση, η αμειβόμενη άδεια και το επίδομα ανεργίας — στους αυτοαπασχολούμενους. Οι σαφείς ορισμοί του εργασιακού καθεστώτος είναι απαραίτητοι για την αποτροπή καταχρήσεων. Πρόσθετες προτεραιότητες περιλαμβάνουν τη στήριξη στη φροντίδα των παιδιών, την πρόσβαση στη γονική άδεια ανεξάρτητα από το είδος της απασχόλησης και την απλοποίηση των φορολογικών διαδικασιών. Οι πολιτικές θα πρέπει επίσης να εξασφαλίζουν δίκαιες αποδοχές, δεσμευτικές συμβάσεις και το δικαίωμα στη συλλογική διαπραγμάτευση. Αναγνωρίζοντας τις συγκεκριμένες προκλήσεις που συνεπάγεται ο συνδυασμός της φροντίδας των παιδιών με την επιχειρηματικότητα, η νομοθεσία πρέπει να προάγει την ισότητα και την ασφάλεια — χωρίς να θυσιάζεται η ευελιξία που προσελκύει πολλούς γονείς σε αυτόν τον τρόπο εργασίας.
Συγγραφέας: Jovana Ružičić