Η επιστροφή στη δουλειά μετά τη γονική άδεια μπορεί να είναι δύσκολη συναισθηματικά και πρακτικά. Οι γονείς, κυρίως οι μητέρες, συχνά αντιμετωπίζουν ενοχές και πολλά συναισθηματικά εμπόδια. Υπάρχουν επίσης τα ζητήματα της φροντίδας των παιδιών και το άγχος του συνδυασμού δουλειάς και οικογένειας. Η αντιμετώπιση των προκαταλήψεων στον χώρο εργασίας, την ώρα που προσπαθείς να ξαναχτίσεις την επαγγελματική σου ταυτότητα, μπορεί να είναι πολύ απαιτητική. Κάποιοι γονείς θα ήθελαν να μείνουν περισσότερο με τα παιδιά τους, αλλά οι πολιτικές ή τα οικονομικά δεν το επιτρέπουν. Άλλοι μπορεί να μη θέλουν να μείνουν περισσότερο, αλλά η κουλτούρα στην οποία ζουν δεν τους επιτρέπει να το πουν ειλικρινά.
Σε αυτό το άρθρο θα εξετάσω τις δύο πιο συνηθισμένες δυσκολίες: τα συναισθηματικά ζητήματα και την ψυχική υγεία, και τις πρακτικές δυσκολίες. Θα προτείνω επίσης μερικές ιδέες για να γίνει η επιστροφή λιγότερο επώδυνη για όλους.
Οι συναισθηματικές δυσκολίες και η ψυχική υγεία της οικογένειας όταν όλοι επιστρέφουν στη δουλειά
Η επιστροφή στη δουλειά μετά τη γονική άδεια μπορεί να είναι μια συναισθηματικά σύνθετη και ψυχικά εξαντλητική εμπειρία, ιδιαίτερα για τις μητέρες. Ένα από τα πιο συνηθισμένα συναισθήματα είναι οι ενοχές. Οι «μητρικές ενοχές», ένα πολύ γνωστό και πολυσυζητημένο φαινόμενο, είναι ένα βαθύ και συχνά συντριπτικό συναίσθημα που βιώνουν πολλές μητέρες, ιδιαίτερα όταν επιστρέφουν στη δουλειά. Πηγάζει από την πεποίθηση ότι δεν κάνουν αρκετά για το παιδί τους, είτε επειδή το αφήνουν σε άλλους να το φροντίζουν, είτε επειδή χάνουν σημαντικές στιγμές, είτε απλώς επειδή θέλουν χρόνο για τον εαυτό τους ή την καριέρα τους. Αυτή η εσωτερική σύγκρουση συχνά εντείνεται από τις κοινωνικές προσδοκίες ότι οι μητέρες πρέπει να βάζουν τη φροντίδα πάνω από όλα. Ακόμη κι όταν οι μητέρες ξέρουν ότι κάνουν την καλύτερη επιλογή για την οικογένειά τους, το συναισθηματικό βάρος των ενοχών μπορεί να παραμένει και να επηρεάζει την αυτοπεποίθησή τους, την ψυχική τους υγεία και τη δυνατότητά τους να χαίρονται πραγματικά και τη γονεϊκότητα και τη δουλειά.
Εκτός από τις ενοχές, πολλές μητέρες ανησυχούν αν το μωρό θα προσαρμοστεί καλά στους νέους ανθρώπους που θα το φροντίζουν ή αν ο δεσμός τους θα επηρεαστεί από τον χρόνο που περνούν χωριστά. Αυτές οι συναισθηματικές πιέσεις μπορεί να αυξήσουν το στρες και να φέρουν ακόμη και συμπτώματα επιλόχειας κατάθλιψης ή άγχους, δυσκολίες που συχνά παραβλέπονται ή υποτιμώνται στη βιασύνη για «επιστροφή στην κανονικότητα».
Η μετάβαση πίσω στη δουλειά μπορεί επίσης να επηρεάσει την αίσθηση ταυτότητας μιας μητέρας. Μετά από μήνες αφιερωμένους στη φροντίδα, πολλές δυσκολεύονται να ξανασυνδεθούν με τον επαγγελματικό τους εαυτό. Μπορεί να φοβούνται ότι θα μείνουν πίσω στην εξέλιξη της καριέρας τους ή ότι θα θεωρηθούν λιγότερο αφοσιωμένες, ιδιαίτερα σε ανταγωνιστικά εργασιακά περιβάλλοντα. Αυτός ο φόβος μπορεί να οδηγήσει σε υπεραντιστάθμιση: οι μητέρες πιέζουν υπερβολικά τον εαυτό τους και κινδυνεύουν να εξουθενωθούν.
Η επιστροφή των πατέρων στη δουλειά μετά τη γέννηση του παιδιού θεωρείται συχνά κάτι αυτονόητο, αλλά έχει κι αυτή τις δικές της συναισθηματικές και πρακτικές δυσκολίες. Οι κοινωνικοί κανόνες περιμένουν από τους άνδρες να επιστρέψουν γρήγορα στη δουλειά, μερικές φορές μέσα σε λίγες μέρες, κάτι που μπορεί να στερήσει από τους πατέρες ουσιαστικό χρόνο σύνδεσης με το νεογέννητο. Πολλοί βιώνουν μια σιωπηλή αίσθηση απώλειας, άγχος ή ενοχές επειδή δεν είναι πιο παρόντες τις πρώτες εβδομάδες της ζωής του παιδιού τους. Και δεν είναι μόνο οι κοινωνικοί κανόνες που περιμένουν γρήγορη επιστροφή, αλλά και οι νόμοι και οι πρακτικές των εταιρειών, αφού στους πατέρες συνήθως δίνεται πολύ λίγη άδεια, αν δίνεται καθόλου.
Οι πατέρες μπορεί επίσης να βιώσουν μια αλλαγή ταυτότητας, καθώς ισορροπούν ανάμεσα στην πίεση να είναι ο «κουβαλητής» και στην επιθυμία να είναι ένας γονιός που συμμετέχει. Η παραδοσιακή ιδέα ότι οι άνδρες πρέπει να μένουν επικεντρωμένοι στην καριέρα τους τούς δυσκολεύει να ζητήσουν ευέλικτο ωράριο ή να πάρουν ολόκληρη τη γονική άδεια, ακόμη κι όταν αυτή υπάρχει. Αυτή η έλλειψη στήριξης στον χώρο εργασίας αυξάνει το άγχος και περιορίζει τη δυνατότητά τους να μοιράζονται ισότιμα τη φροντίδα.
Συναισθηματικά, οι νέοι πατέρες μπορεί να νιώθουν πελαγωμένοι, κουρασμένοι ή αβέβαιοι, ιδιαίτερα αν στηρίζουν και μια σύντροφο που αναρρώνει από τον τοκετό. Χωρίς ανοιχτές κουβέντες ή αναγνώριση αυτών των δυσκολιών, πολλοί κρατούν τα συναισθήματά τους μέσα τους, κάτι που μπορεί να επηρεάσει την ψυχική τους υγεία.
Οι πρακτικές δυσκολίες της επιστροφής
Η επιστροφή στη δουλειά μετά τη γονική άδεια φέρνει μια σειρά από πρακτικές δυσκολίες που επηρεάζουν σημαντικά και τους δύο γονείς. Μία από τις πιο άμεσες ανησυχίες είναι να βρεθεί αξιόπιστη, οικονομικά προσιτή και ποιοτική φροντίδα για το παιδί. Πέρα από τη συναισθηματική δυσκολία του να αφήσεις ένα μικρό παιδί στη φροντίδα κάποιου άλλου, ο συντονισμός για το πότε το πας και πότε το παίρνεις και η προσαρμογή στις ανάγκες του κάνουν τα πράγματα ακόμη πιο περίπλοκα.
Οι γονείς πρέπει επίσης να οργανώσουν μια νέα καθημερινότητα, που περιλαμβάνει τον συνδυασμό των επαγγελματικών υποχρεώσεων με τις δουλειές του σπιτιού, συχνά με έλλειψη ύπνου και ενώ προσαρμόζονται σε μια νέα οικογενειακή δυναμική. Μια ακόμη δυσκολία είναι η επικοινωνία και ο συντονισμός με τον σύντροφο ή τον άλλο γονιό, ιδιαίτερα όταν δουλεύουν και οι δύο. Χωρίς σαφή σχεδιασμό, ευελιξία και ανοιχτή επικοινωνία, οι κοινές ευθύνες μπορεί να γίνουν πηγή έντασης.
Στον χώρο εργασίας, το ανελαστικό ωράριο, οι περιορισμένες επιλογές μερικής απασχόλησης ή μια διοίκηση που δεν στηρίζει μπορούν να δημιουργήσουν επιπλέον άγχος. Οι γονείς μπορεί να νιώθουν πίεση να «αποδείξουν» την αξία τους, ενώ ακόμη προσαρμόζονται στους νέους τους ρόλους στο σπίτι.
Πώς μπορούμε να στηρίξουμε την επιστροφή;
Για να γίνει πιο ομαλή η επιστροφή των γονέων μετά τη γονική άδεια, χρειάζεται ένας συνδυασμός υποστηρικτικών εργασιακών πολιτικών, πολιτισμικής κατανόησης και πρακτικών πόρων. Ένα από τα πιο αποτελεσματικά μέτρα είναι οι ευέλικτες μορφές εργασίας. Αυτό περιλαμβάνει μερική απασχόληση, τηλεργασία ή υβριδική εργασία και ευέλικτο ωράριο, ώστε οι γονείς να διαχειρίζονται καλύτερα τη φροντίδα των παιδιών και να προσαρμόζονται στη νέα καθημερινότητα χωρίς να θυσιάζουν την καριέρα τους. Ωστόσο, όλοι ξέρουμε ότι αυτό δεν είναι εφικτό για κάθε οικογένεια: πολλές απλώς δεν μπορούν να ζήσουν με μικρότερο εισόδημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι σημαντικό να διατηρείται η ευελιξία και να μετράνε οι στόχοι που επιτυγχάνονται, όχι ο χρόνος στο γραφείο. Η παγκόσμια έλλειψη ταλέντων έχει ήδη ωθήσει πολλές εταιρείες να γίνουν δημιουργικές, και σωστά, στο πώς στηρίζουν τους γονείς.
Η σαφής επικοινωνία ανάμεσα στους εργοδότες και στους γονείς που επιστρέφουν είναι επίσης απαραίτητη. Ένα σχέδιο επιστροφής που ετοιμάζεται από πριν, με σταδιακή επιστροφή ή μειωμένο φόρτο εργασίας τις πρώτες εβδομάδες, μπορεί να διευκολύνει τη μετάβαση. Ένας υπεύθυνος από το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού ή ένας συντονιστής επιστροφής μπορεί να δώσει πολύτιμη καθοδήγηση και να διασφαλίσει ότι οι προσδοκίες είναι ρεαλιστικές και σέβονται τις ανάγκες των γονέων.
Εξίσου σημαντική είναι μια εργασιακή κουλτούρα φιλική προς την οικογένεια. Όταν η γονική άδεια θεωρείται φυσιολογική και για τις μητέρες και για τους πατέρες, όταν ο ρόλος της φροντίδας αναγνωρίζεται και όταν υπάρχουν ομάδες στήριξης ανάμεσα σε συναδέλφους, η εμπειρία της επιστροφής αλλάζει σημαντικά. Η ενθάρρυνση ανοιχτών συζητήσεων για την ισορροπία εργασίας και ζωής βοηθά να μειωθούν το στίγμα και το άγχος.
Η στήριξη της ψυχικής υγείας δεν πρέπει να παραβλέπεται. Η πρόσβαση σε συμβουλευτική, σε προγράμματα υποστήριξης εργαζομένων και σε ένα περιβάλλον χωρίς κριτική μπορεί να βοηθήσει τους γονείς να αντιμετωπίσουν συναισθηματικές δυσκολίες όπως οι ενοχές, το άγχος ή οι αλλαγές ταυτότητας.
Τέλος, η συμμετοχή και των δύο γονέων, ανεξάρτητα από το φύλο, σε αυτές τις πολιτικές και συζητήσεις ενισχύει τη μοιρασιά των ευθυνών στο σπίτι και την ισότητα στον χώρο εργασίας. Με μια ολιστική προσέγγιση και ενσυναίσθηση, οι οργανισμοί μπορούν όχι μόνο να στηρίξουν την ευημερία των γονέων αλλά και να αυξήσουν μακροπρόθεσμα την ικανοποίηση, την παραμονή και την παραγωγικότητα των εργαζομένων τους.
Συγγραφέας: Jovana Ružičić, ψυχολόγος
