Στη σημερινή οικονομία που εξελίσσεται γρήγορα, η παραδοσιακή δουλειά 9 με 5 δεν είναι πια η μόνη, ούτε καν η προτιμώμενη, επιλογή για πολλούς. Με την άνοδο της επιχειρηματικότητας και της εργασίας μέσω πλατφορμών (gig economy), όλο και περισσότεροι άνθρωποι επιλέγουν ευέλικτες, αυτόνομες καριέρες. Για τους γονείς, αυτή η αλλαγή φέρνει και ευκαιρίες και προκλήσεις. Το να ισορροπείς τις απαιτήσεις μιας επιχείρησης ή πολλών μικρών δουλειών με την ανατροφή παιδιών χρειάζεται ιδιαίτερη προσέγγιση στη διαχείριση του χρόνου, στην ψυχική υγεία και στην οικονομική σταθερότητα.
Η άνοδος των επιχειρηματιών και των εργαζομένων σε πλατφόρμες
Το επιχειρηματικό πνεύμα έχει ενισχυθεί παγκοσμίως, με κινητήρια δύναμη την ψηφιακή τεχνολογία, τις ευκαιρίες για τηλεργασία και τις αλλαγές στις αξίες γύρω από την εργασία. Η πανδημία COVID-19 άλλαξε ακόμη περισσότερο το τοπίο: αύξησε τη ζήτηση σε τομείς όπως η διανομή φαγητού και η ελεύθερη απασχόληση μέσω διαδικτύου, ενώ διατάραξε άλλους, όπως οι υπηρεσίες μετακίνησης. Καθώς οι απολύσεις και η οικονομική αβεβαιότητα εξαπλώνονταν, πολλοί στράφηκαν στην εργασία μέσω πλατφορμών, και φάνηκαν τα μεγάλα κενά στην προστασία των εργαζομένων, στην πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη και στην ασφάλεια του εισοδήματος.
Πλατφόρμες όπως η Wolt, η Glovo, η Uber, η Airbnb και η Upwork προσφέρουν ευελιξία, αυτονομία και ευκαιρίες για επιπλέον εισόδημα. Για τους γονείς, αυτό το μοντέλο μπορεί να είναι ιδιαίτερα ελκυστικό: τους επιτρέπει να είναι παρόντες για τα παιδιά τους, να ξεφύγουν από τα αυστηρά ωράρια γραφείου και να προσαρμόσουν τη δουλειά στην οικογενειακή ζωή.
Η μητρότητα συχνά οδηγεί τις γυναίκες στην επιχειρηματικότητα, καθώς τους δίνει την ευελιξία να συνδυάσουν τη φροντίδα με τους επαγγελματικούς τους στόχους. Τους προσφέρει αυτονομία, την ευκαιρία να ασχοληθούν με κάτι που έχει νόημα για αυτές και την ελευθερία να σχεδιάσουν ένα εργασιακό περιβάλλον φιλικό προς την οικογένεια. Αυτά τα εγχειρήματα ξεκινούν συχνά από προσωπική εμπειρία και αντανακλούν ανθεκτικότητα και καινοτομία. Και οι πατέρες στρέφονται όλο και περισσότερο στην επιχειρηματικότητα, για καλύτερη ισορροπία εργασίας και ζωής και για να συμμετέχουν περισσότερο στη ζωή των παιδιών τους. Πολλοί θέλουν να χτίσουν κάτι διαρκές, μια επιχείρηση που συμβαδίζει με τις αξίες τους.
Ωστόσο, αυτά τα πλεονεκτήματα έχουν και τις δυσκολίες τους. Ας δούμε μερικές από αυτές.
Ο διπλός ρόλος: επιχειρηματίας ή εργαζόμενος σε πλατφόρμα και γονιός
Ο συνδυασμός επιχειρηματικότητας ή εργασίας σε πλατφόρμες με τη γονεϊκότητα είναι μια συνεχής άσκηση ισορροπίας. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές δουλειές, που έχουν πιο σαφή όρια και ενσωματωμένη υποστήριξη, η αυτόνομη εργασία μπορεί να σημαίνει ακανόνιστα ωράρια, κυμαινόμενο εισόδημα και περιορισμένη πρόσβαση σε παροχές όπως η αμειβόμενη άδεια ή η ασφάλιση υγείας. Η νομοθεσία για τους επιχειρηματίες διαφέρει από χώρα σε χώρα, αλλά ορισμένα προβλήματα μένουν ίδια. Πολλοί εργαζόμενοι σε πλατφόρμες και γονείς επιχειρηματίες δεν αναγνωρίζονται επαρκώς και δεν έχουν τη νομική προστασία και τις παροχές των μισθωτών.
Διαχείριση χρόνου και ευελιξία
Η ευελιξία παρουσιάζεται συχνά ως το βασικό πλεονέκτημα της αυτοαπασχόλησης, αλλά απαιτεί και εξαιρετική διαχείριση του χρόνου. Οι επιχειρηματίες και οι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες πρέπει να συνδυάζουν συναντήσεις, προθεσμίες και ανάπτυξη της δουλειάς τους με τις υποχρεώσεις φροντίδας. Αυτό συχνά θολώνει τα όρια ανάμεσα στη δουλειά και στο σπίτι και προσθέτει άγχος.
Για πολλές μητέρες, η εργασία από το σπίτι σημαίνει και πολλές δουλειές ταυτόχρονα: μαγείρεμα, πλύσιμο ρούχων, οργάνωση του σπιτιού, ενώ προσπαθούν να μείνουν συγκεντρωμένες στους επαγγελματικούς τους στόχους. Αυτός ο διπλός φόρτος μπορεί να μειώσει την παραγωγικότητα και να αυξήσει την ψυχική εξάντληση.
Έλλειψη εργασιακών δικαιωμάτων και προστασίας
Ένα ακόμη μεγάλο ζήτημα για τους γονείς επιχειρηματίες και τους εργαζόμενους σε πλατφόρμες είναι η έλλειψη βασικών εργασιακών δικαιωμάτων και προστασίας. Χωρίς την ιδιότητα του μισθωτού, συχνά αποκλείονται από την αμειβόμενη γονική άδεια, την ασφάλιση υγείας, το επίδομα ανεργίας και τη νομική προστασία από άδικη μεταχείριση.
Αυτή η έλλειψη είναι ιδιαίτερα σκληρή για τους γονείς. Χωρίς αμειβόμενη γονική άδεια, πολλοί αναγκάζονται να διαλέξουν ανάμεσα στην οικονομική σταθερότητα και στον χρόνο με το νεογέννητό τους. Χωρίς άδεια ασθενείας, οι γονείς μπορεί να δουλεύουν άρρωστοι ή να φροντίζουν άρρωστα παιδιά χωρίς καμία στήριξη, θέτοντας σε κίνδυνο και το εισόδημα και την υγεία τους. Έτσι, το βάρος της διαχείρισης του κινδύνου πέφτει ολόκληρο στον ίδιο τον άνθρωπο, χωρίς το δίχτυ ασφαλείας που προσφέρει η παραδοσιακή απασχόληση.
Αυτή η πραγματικότητα δείχνει την επείγουσα ανάγκη για μεταρρυθμίσεις που θα επεκτείνουν την προστασία και τις παροχές και στις μη παραδοσιακές μορφές εργασίας, ώστε οι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες και οι γονείς επιχειρηματίες να μπορούν να εργάζονται με ασφάλεια ενώ φροντίζουν τις οικογένειές τους.
Οικονομική σταθερότητα και αβεβαιότητα
Σε αντίθεση με τους μισθωτούς, οι επιχειρηματίες και οι εργαζόμενοι σε πλατφόρμες έχουν πολύ μεταβλητό εισόδημα. Οι πελάτες έρχονται και φεύγουν, τα έργα μπορεί να είναι εποχικά και οι πληρωμές συχνά ακανόνιστες. Η οικονομική αβεβαιότητα επηρεάζει βαθιά τους γονείς, αυξάνει το άγχος και επιβαρύνει την ψυχική τους υγεία. Η συνεχής ανησυχία για βασικές ανάγκες, όπως η στέγη, το φαγητό και η φροντίδα των παιδιών, διαβρώνει την αίσθηση ασφάλειας και ελέγχου και συμβάλλει σε άγχος, κατάθλιψη και εξουθένωση. Για πολλούς, το αποτέλεσμα είναι χρόνια ψυχική κόπωση και αισθήματα ανεπάρκειας. Η μακροχρόνια έκθεση σε τέτοιο άγχος επηρεάζει όχι μόνο την ευημερία των γονέων αλλά και το συναισθηματικό κλίμα και τη σταθερότητα όλης της οικογένειας.
Ψυχική υγεία και φροντίδα του εαυτού
Η πίεση να πετύχεις επαγγελματικά και ταυτόχρονα να είσαι ένας προσεκτικός, συναισθηματικά παρών γονιός είναι τεράστια. Πολλοί εργαζόμενοι σε πλατφόρμες και επιχειρηματίες λένε ότι νιώθουν απομονωμένοι και ένοχοι, καθώς δυσκολεύονται να ανταποκριθούν και στις επαγγελματικές και στις γονεϊκές προσδοκίες. Αυτό το συναισθηματικό βάρος μπορεί να οδηγήσει σε εξουθένωση και μακροχρόνια ψυχική επιβάρυνση.
Η επείγουσα ανάγκη για υποστηρικτικές πολιτικές και δομικές αλλαγές
Ένα ισχυρό σύστημα στήριξης είναι απαραίτητο για τους γονείς επιχειρηματίες, ώστε να διαχειρίζονται τη διπλή πίεση της επιχείρησης και της φροντίδας. Είτε πρόκειται για συναισθηματική ενθάρρυνση, για πρακτική βοήθεια με τη φροντίδα των παιδιών είτε για επαγγελματική καθοδήγηση, η στήριξη μειώνει την απομόνωση και προλαμβάνει την εξουθένωση. Η οικογένεια, οι φίλοι, τα δίκτυα ομοτίμων και οι πόροι της κοινότητας μπορούν να προσφέρουν πολύτιμη ανακούφιση σε περιόδους έντονου άγχους και απρόβλεπτων δυσκολιών. Ιδιαίτερα πολύτιμη είναι η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή φροντίδα παιδιών και σε ευέλικτους χώρους εργασίας. Οι ομάδες ομοτίμων και οι διαδικτυακές κοινότητες προσφέρουν κοινές εμπειρίες, πρακτικές συμβουλές και κίνητρο. Χωρίς στήριξη, οι γονείς επιχειρηματίες συχνά σηκώνουν μόνοι τους ένα δυσβάσταχτο φορτίο. Με στήριξη, γίνονται πιο ανθεκτικοί, διαχειρίζονται καλύτερα τον χρόνο τους και μπορούν να αναπτύξουν την επιχείρησή τους ενώ φροντίζουν την οικογένειά τους.
Η ενημέρωση και η διεκδίκηση γύρω από τις ιδιαίτερες δυσκολίες των γονέων επιχειρηματιών και των εργαζομένων σε πλατφόρμες μπορούν να οδηγήσουν στις αναγκαίες αλλαγές. Για να προστατευτούν αυτοί οι εργαζόμενοι στο σημερινό εργασιακό τοπίο, η νομοθεσία πρέπει να εκσυγχρονιστεί ώστε να καλύπτει τις μη παραδοσιακές μορφές απασχόλησης. Βασικές αλλαγές είναι η επέκταση της κοινωνικής προστασίας, όπως η ασφάλιση υγείας, η αμειβόμενη άδεια και το επίδομα ανεργίας, και στους ανεξάρτητους εργαζόμενους. Σαφείς ορισμοί της εργασιακής σχέσης είναι απαραίτητοι για να αποφεύγεται η λανθασμένη κατάταξη. Άλλες προτεραιότητες είναι η ευέλικτη στήριξη στη φροντίδα των παιδιών, η πρόσβαση σε γονική άδεια ανεξάρτητα από τη μορφή απασχόλησης και η απλοποίηση των φορολογικών διαδικασιών. Οι πολιτικές πρέπει επίσης να εξασφαλίζουν δίκαιη αμοιβή, εκτελεστές συμβάσεις και δικαίωμα συλλογικής διαπραγμάτευσης. Αναγνωρίζοντας τις ιδιαίτερες δυσκολίες του συνδυασμού φροντίδας και επιχειρηματικότητας, η νομοθεσία πρέπει να προάγει την ισότητα και την ασφάλεια, χωρίς να θυσιάζει την ευελιξία που προσελκύει πολλούς γονείς σε αυτές τις μορφές εργασίας.
Συγγραφέας: Jovana Ružičić
