Σήμερα, αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο η σημασία της συμμετοχής του πατέρα στην ανατροφή των παιδιών, αλλά επικρατεί μεγάλη σύγχυση ως προς το πώς ακριβώς θα έπρεπε να είναι αυτή η συμμετοχή. Φαίνεται ότι εξακολουθούμε να αναζητούμε ένα πρότυπο για τους πατέρες, ενώ παλεύουμε με πολλές πεποιθήσεις που εμποδίζουν τη σύνδεση των πατέρων με τα παιδιά τους.
Αυτό το άρθρο παρουσιάζει ορισμένους μύθους σχετικά με το ρόλο των μητέρων και των πατέρων. Θέλουμε να τους συζητήσουμε και να τους καταρρίψουμε, λαμβάνοντας υπόψη τις διαθέσιμες γνώσεις σχετικά με την ανάπτυξη και τη γονική φροντίδα των παιδιών, καθώς και ό,τι μας λέει η κοινή λογική για την αγάπη μεταξύ μπαμπάδων, μαμάδων και των μωρών τους.
Δεν υπάρχει μόνο ένας τρόπος για να γίνεις μπαμπάς και θέλουμε να σας ενθαρρύνουμε να σκεφτείτε πώς θέλετε να το πετύχετε.
Μύθος αρ. 1 – «Το πιο σημαντικό πράγμα για ένα παιδί είναι η μητέρα του».
Για τη βέλτιστη συναισθηματική ανάπτυξη, ένα παιδί χρειάζεται τουλάχιστον έναν φροντιστή. Η ποιότητα της σχέσης που δημιουργείται δεν εξαρτάται από το φύλο του ενήλικα, αλλά από την ικανότητά του να ανταποκρίνεται επαρκώς, με ζεστασιά και παρουσία, στις ανάγκες, τα κλάματα και τη δυσφορία του παιδιού ή στην επιθυμία του να παίξει και να συνδεθεί.
Τις περισσότερες φορές, αυτόν τον ρόλο αναλαμβάνει η μητέρα, η οποία δημιουργεί δεσμό με το παιδί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και μπορεί να ανταποκριθεί στην ανάγκη για σίτιση, σωματική επαφή και παρηγοριά μέσω του θηλασμού και η οποία, για διάφορους λόγους, τόσο οικονομικούς όσο και πολιτισμικούς, περνάει όλη ή το μεγαλύτερο μέρος της άδειας μητρότητας με το παιδί. Επομένως, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι τα πρώτα χρόνια, το πιο σημαντικό πρόσωπο για το παιδί είναι η μητέρα.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μόνο η μητέρα μπορεί να αναλάβει αυτόν τον ρόλο. Οι μπαμπάδες δεν μπορούν να θηλάσουν, αλλά η ανάπτυξη του δεσμού δεν εξαρτάται από τον θηλασμό, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίνονται στις ανάγκες του παιδιού τους. Οι μπαμπάδες δεν μπορούν να φέρουν μια εγκυμοσύνη σε πέρας, αλλά αυτό δεν αποτελεί προϋπόθεση για να δημιουργήσουν δεσμό με το παιδί τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο μπαμπάς δεν είναι εξίσου σημαντικός με τη μαμά. Ένα παιδί είναι ικανό να δημιουργήσει δεσμούς με περισσότερα από ένα άτομα και χρειάζεται να δημιουργήσει σχέσεις με περισσότερα από ένα άτομα.
Μύθος αρ. 2 – «Οι μπαμπάδες δεν μπορούν να δημιουργήσουν τόσο στενή σχέση με τα παιδιά τους όσο οι μαμάδες».
Παραδοσιακά, ο ρόλος των πατέρων περιοριζόταν στη σχέση με τα παιδιά τους μέσω του άγριου παιχνιδιού, των αθλημάτων και της διδασκαλίας τους παραδοσιακών ανδρικών αξιών, όπως το θάρρος. Όταν τα παιδιά είναι πολύ μικρά, ο παραδοσιακά γυναικείος τομέας είναι πιο σημαντικός: το τάισμα, η φροντίδα και η τρυφερότητα, έτσι οι πατέρες συχνά βρισκόντουσαν στο περιθώριο, αναλαμβάνοντας τα παιδιά τους μόνο όταν μπορούσαν να τρέξουν μαζί τους στο πάρκο.
Αυτό είναι ένα μοντέλο που ορισμένες οικογένειες μπορούν να συνεχίσουν να ακολουθούν, αρκεί να ταιριάζει σε όλους. Ωστόσο, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι μπορεί να διαφέρει.
Το γεγονός είναι ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να δημιουργήσουμε δεσμούς με τα παιδιά μας. Το ποιος θα περνάει περισσότερο χρόνο στο πάρκο και ποιος θα αλλάζει πάνες πιο συχνά δεν χρειάζεται να εξαρτάται από το φύλο, αλλά από την αμοιβαία συμφωνία και το προσωπικό στυλ κάθε γονέα. Όλοι οι άνθρωποι έχουν την ικανότητα για τρυφερότητα, όχι μόνο οι μητέρες. Οι πατέρες μπορούν να βιώσουν τις ίδιες σωματικές αλλαγές με τις μητέρες: η επαφή δέρμα με δέρμα με τα νεογέννητα διεγείρει την έκκριση της οξυτοκίνης στους πατέρες, η οποία έχει ονομαστεί «ορμόνη της αγάπης» επειδή ενθαρρύνει τον δεσμό με το μωρό.
Το γεγονός είναι ότι ο δεσμός με ένα παιδί από τις πρώτες μέρες αποτελεί σημαντικό θεμέλιο για την περαιτέρω ανατροφή του. Η εμπειρία της φροντίδας και της ηρεμίας των βρεφών μπορεί να δώσει στους πατέρες μια καλύτερη κατανόηση των παιδιών τους τα επόμενα χρόνια. Αυτό θα κάνει επίσης το παιχνίδι στο πάρκο πιο αυθόρμητο και καθοδηγούμενο από τις επιθυμίες και τις ανάγκες του παιδιού, αντί για μια ιδέα για το πώς πρέπει να μοιάζει η πατρότητα.
Το γεγονός είναι ότι, αναλαμβάνοντας καθήκοντα που αφορούν τα παιδιά από τις πρώτες κιόλας μέρες, ο πατέρας βοηθά τη μητέρα, η οποία επιβαρύνεται λιγότερο στον ρόλο της. Η κατανομή των καθηκόντων, το παιχνίδι με το τι κάνει ο μπαμπάς και τι κάνει η μαμά, μπορεί να ενισχύσει τη συνεργασία και να δώσει βαθύτερο νόημα στη γονική φροντίδα και την οικογενειακή ζωή.
Είναι επίσης γεγονός ότι οι πατέρες συχνά χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να δημιουργήσουν δεσμό με το μωρό τους. Οι μπαμπάδες δεν έχουν την άμεση εμπειρία του δεσμού κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, και επίσης δεν έχουν θετικά και διαφορετικά πρότυπα πατέρων από την παιδική τους ηλικία. Όμως, όταν τους δίνεται ο χώρος, ο χρόνος και η κατανόηση για να προσαρμοστούν στον νέο τους ρόλο, το γεγονός είναι ότι είναι ικανοί να γίνουν μπαμπάδες.
Μύθος αρ. 3: «Οι μαμάδες είναι υπεύθυνες (οι γυναίκες είναι το πιο υπεύθυνο φύλο). Στους μπαμπάδες πρέπει να λέγονται και να εξηγούνται τα πάντα».
Οι διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών αποτελούν θέμα μεγάλου ενδιαφέροντος, τόσο για τους ερευνητές όσο και για το ευρύτερο κοινό. Ο καθένας έχει τη δική του θεωρία για το τι είναι «τυπικά γυναικείο» και τι «τυπικά ανδρικό».
Η έρευνα επιχειρεί να βρει την αιώνια απάντηση στο ερώτημα: «Η διαφορά που παρατηρούμε είναι αποτέλεσμα της ανατροφής και του περιβάλλοντος ή είναι έμφυτη;»
Μπορούμε να πούμε ότι η έρευνα δείχνει όλο και περισσότερο ότι οι διαφορές που παρατηρούμε στις νοητικές ικανότητες αντανακλούν το περιβάλλον και όχι τις φυσικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών. Έτσι, η επιλογή ενός επαγγέλματος όπως μηχανικός αυτοκινήτων ή προγραμματιστής δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες έχουν ασθενέστερες ικανότητες, αλλά ότι έχουν λιγότερες ευκαιρίες να αναπτύξουν αυτές τις δεξιότητες.
Συνήθως πιστεύεται ότι οι γυναίκες είναι πιο υπεύθυνες, ότι θα μάθουν καλύτερα ή ότι ήδη ξέρουν πώς να φροντίζουν τα παιδιά, ότι ξέρουν πώς να φροντίζουν και τις «τρεις γωνιές του σπιτιού». Αντί να συνεχίσουμε να διατηρούμε αυτή την πεποίθηση και να μην δίνουμε στους πατέρες την ευκαιρία να αναλάβουν ευθύνες, θα ήταν καλύτερο να αναρωτηθούμε: Πώς μεγαλώνουμε τα αγόρια; Πόσες δουλειές του σπιτιού αναλαμβάνουν; Πόσο ανεχόμαστε την ανυπακοή των αγοριών και πόση των κοριτσιών; Συμπερασματικά: Αν οι πατέρες συμμετείχαν περισσότερο στις οικογενειακές ευθύνες, θα ήταν οι οικογένειες πιο ικανοποιημένες; Και, ίσως τα παιδιά θα μπορούσαν να μάθουν ότι η ευθύνη μπορεί να έχει πολλά πρόσωπα.
Ο νέος ρόλος των πατέρων
Ευτυχώς, το κοινωνικό κλίμα αλλάζει και οι πατέρες διαδραματίζουν έναν ολοένα και πιο σημαντικό και ενεργό ρόλο στη ζωή των παιδιών τους. Σήμερα, γνωρίζουμε πόσο όλοι – η μαμά, ο μπαμπάς, το παιδί, ολόκληρη η οικογένεια και η κοινωνία στο σύνολό της – ωφελούνται από τη συμμετοχή των πατέρων στην ανατροφή τους.
Ο παραδοσιακός ρόλος των πατέρων απορρίπτεται, αλλά κανείς δεν ξέρει ακόμα ποιος πρέπει να είναι ο νέος ρόλος. Είναι κάτι που οι μπαμπάδες και οι μαμάδες εξερευνούν μαζί, δοκιμάζουν και διαπραγματεύονται στην πορεία τους προς τη γονεϊκότητα. Ίσως δεν είναι καν απαραίτητο να υπάρχει ένα μόνο μοντέλο πατρότητας, αλλά να υποστηρίζονται οι μπαμπάδες και οι οικογένειές τους στην υλοποίηση του δικού τους μοντέλου.
Πώς να στηρίξετε τους πατέρες;
Ακολουθούν μερικές ιδέες και οδηγίες για το πώς να στηρίξετε τους πατέρες και να βοηθήσετε τον καθένα να βρει τον δικό του τρόπο να είναι μπαμπάς, μαμά και μέλος μιας οικογένειας με παιδιά:
Να αμφισβητείτε τις παραδοσιακές πεποιθήσεις, να διατηρείτε ό,τι είναι έγκυρο και να έχετε το θάρρος να απορρίπτετε ό,τι δεν είναι.
Ίσως να μην είναι απαραίτητο να εγκαταλείψετε ορισμένες πεποιθήσεις. Μια οικογένεια στην οποία οι σύντροφοι προσπαθούν να συμμετέχουν ισότιμα σε όλα μπορεί να είναι δυστυχισμένη λόγω της επιμονής της να μοιράζει τις ευθύνες και να χάνεται σε μη ρεαλιστικές προσδοκίες, ενώ μια οικογένεια με παραδοσιακή κατανομή ρόλων και ευθυνών μπορεί να είναι ευτυχισμένη, αν αυτό ταιριάζει σε όλους και κανείς δεν αισθάνεται παραμελημένος ή υπερφορτωμένος.
Χρειάζεται πολλή διαπραγμάτευση, ανοιχτή επικοινωνία και θάρρος για να απορρίψετε τα παλιά πρότυπα και να δημιουργήσετε νέα, αλλά αυτό συνοδεύεται από μεγάλη ικανοποίηση και ευτυχία για κάθε μέλος της οικογένειας.
Να παρέχετε ευκαιρίες στους πατέρες να δημιουργήσουν δεσμούς με τα παιδιά τους και να προσαρμοστούν στον γονικό ρόλο.
Η μείωση των εμποδίων για τη λήψη άδειας πατρότητας και η ισότιμη κατανομή της γονικής άδειας θα δημιουργούσε ευκαιρίες για τους μπαμπάδες να βιώσουν την πατρότητα από τις πρώτες μέρες.
Σε ατομικό και οικογενειακό επίπεδο, ο χρόνος, η κατανόηση και η εμπιστοσύνη είναι το κλειδί:
Οι πατέρες χρειάζονται χρόνο για να είναι μόνοι με τα παιδιά τους, να κάνουν τα πράγματα με τον δικό τους τρόπο, να νιώθουν την αγάπη τους για τα παιδιά τους σε όλη της την έκταση.
Χρειάζονται την εμπιστοσύνη των άλλων – ειδικά των γυναικών – ότι μπορούν πραγματικά να το καταφέρουν.
Πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι μπορούν να είναι τρυφεροί και στοργικοί πατέρες χωρίς να χάσουν την αρρενωπή τους ταυτότητα.
Συγγραφέας: Μπάρμπαρα Περάσοβιτς Τσίγκροβσκι, mag. psych.